Rynek podręczników ma się coraz gorzej. I trudno mieć nadzieję, że niebawem zmieni się coś w tym sektorze na lepsze. Sytuacja jest tym gorsza, że na wiele przyczyn tego stanu rzeczy uczestnicy rynku, a zwłaszcza księgarze i hurtownicy, mają wpływ niewielki albo żaden. Przyjrzyjmy się zatem najważniejszym zagrożeniom czyhającym na handel podręcznikami, zarówno w bliskiej – tegorocznej – jak i w odleglejszej perspektywie.

Zła prasa

Fatalna jest prasa wokół sprzedaży podręczników. Jak co roku dziennikarze biją na alarm, że podręczniki drożeją i rodziców na nie nie stać. Padają nawet sumy, jak np. w felietonie Piotra Goćka „Za droga droga do szkoły” na portalu „Rzeczypospolitej”: „Te liczby szokują – minimum 300 zł za komplet książek dla pierwszoklasisty w podstawówce, 400-500 zł za zestaw dla gimnazjalisty, a 600-700 zł, gdy wysyłamy dziecko do liceum”. Ten felieton jest bardzo symptomatyczny, bo pojawiające się tu kwoty zostały uzyskane w ten sposób, że zsumowano ceny najdroższych dostępnych nowych podręczników potrzebnych w danym segmencie nauki. Tymczasem nawet w tym roku, kiedy ceny z powodu wzrostu VAT -u i kosztów produkcji podniosły się o ponad 10 proc. i zestaw dla pierwszoklasisty to realny wydatek rzędu 200-250. A czy jest w naszym kraju choćby jeden licealista, który kupił podręczniki za 700 zł? Do wszystkich przedmiotów, nowe, najdroższe? Oczywiście poetyka takich felietonów wymaga, aby zaczynać je przymiotnikiem „szokujące”, czytelnik zapamięta właśnie ten przymiotnik i podane tu wyższe kwoty. Jeśli jeszcze przemnoży je przez liczbę 5.361.500 polskich uczniów wszystkich segmentów, dojdzie do wniosku, że podręczniki to żyła złota. Piotr Gociek nie pisze też o tym, że najubożsiuczniowie mają bardzo wiele możliwości pozyskania podręczników zupełnie lub prawie za darmo: szkoły i placówki pomocy społecznej dysponują zasobami używanych książek dla nich, są różne fundusze i programy pomocowe, na czele z tegorocznym rządowym programem „Wyprawka szkolna”, na który przeznaczono 94 mln zł. Mimo to podręcznikom towarzyszy fatalna fama, do której rzeczywiście przyczyniły się wymienione przez Goćka agresywne działania marketingowe i chciwość wydawnictw, nieumiejętność stworzenia przez władze oświatowe stabilnego systemu i trwałych programów nauczania. Fama, która ma bardzo wymierne skutki finansowe i przekłada się także na zjawiska niekorzystne dla rynku, o których będzie jeszcze mowa.

Pierwszym polskim antykwariatem działającym w sieci WWW był krakowski Rara Avis. Swoją stronę internetową, prezentującą ofertę bieżącą oraz ofertę aukcyjną, uruchomił w 1996 roku. W internetowych archiwach pod adresem web.archive.org/web/19981202041220/http:// www.fema.krakow.pl/~raraavis/ zachowała się jedna z wczesnych odsłon tej firmy. Chociaż od tych pionierskich prób minęło już dużo czasu, to na polskim rynku antykwarycznym nadal brak jest dużego portalu antykwarycznego. Pojawiające się w tzw. międzyczasie różne witryny, np.: libri.pl, gojaba.pl, artlist.pl, z czasem – jak gojaba.pl – zostały włączone do większych serwisów (abebooks.com) lub też w swojej zamieszczały ofertę zagranicznych podmiotów. Zdarzało się, że nie miały także powszechnego i ogólnokrajowego charakteru. Stąd nadal największą platformą handlu polską książką antykwaryczną jest portal aukcyjny Allegro.pl.

Z dziełem Sebastiana Kneippa (ewenementem księgarskim na skalę europejską) zetknął się każdy, kto choć trochę interesuje się medycyną naturalną. Pojawiały się liczne teksty omawiające zarówno postać proboszcza z Wörishofen, jak i jego metody leczenia, powstawały i wciąż powstają oficjalne stowarzyszenia i grupy stosujące owe techniki w utrzymywaniu zdrowia i odpowiedniej higieny. Jego sława rozprzestrzeniła się nie tylko na jego rodzinną Bawarię, ale i poza nią.

Sebastian Kneipp (1821-1897) zdecydował się na kapłaństwo po 21 roku życia. Po studiach teologicznych dostąpił m.in. stanowiska spowiednika u sióstr dominikanek, natomiast najwyższy honor przyniosła mu funkcja papieskiego prałata w roku 1894 (na kartach tytułowych jego książek można spotkać się też z takimi tytułami jak: „papieski tajny radca”, czy też „właściciel komandorskiego krzyża św. Grobu”). Z działalnością Kneippa wiążą się w zasadzie dwa nurty lecznictwa niekonwencjonalnego: ziołolecznictwo i hydroterapia (termin ten wykorzystywany był zamiennie z wodolecznictwem i balneoterapią). Korzystając z doświadczeń m.in. samouka Vincenta Priessnitza (1799-1851), udoskonalił on i rozpowszechnił lecznictwo wodne do tego stopnia, że jego rodzinne miasteczko przeżyło prawdziwy najazd szukających pomocy (do dziś miejscowość pozostawiła swój uzdrowiskowy charakter), o czym sam Kneipp pisał później: „Podróżny, gdyby dziś, z początkiem 1894 roku, przeszedł się po Wörishofen i przeliczył stare domy, które dawniej stały, a potem nowe, które wybudowano przez sześć ostatnich lat, zawołałby wówczas zdziwiony: Cóż tu się stało? Dlaczego liczba nowych domów okazałych, prawie jest większą, aniżeli domów starych? (…) Na pytanie tego człowieka jedynie prawdziwą byłaby odpowiedź następna: Ks. Kneipp napisał książkę pt. »Moje leczenie wodą« i puścił ją w świat szeroki, jak ojciec, który wysyła w podróż syna. Książka ta opowiadała (…) jak należy używać wody, pouczała, jak rozmaitymi zabiegami z wody, można się wyleczyć z chorób, uwolnić od wielu cierpień (…). Słysząc takie wiadomości, chorzy poczęli zjeżdżać do Wörishofen co roku w większej liczbie, a tak tłumnie, że dawne mieszkania nie starczyły wcale na ich pomieszczenie, – i to jest przyczyna właściwa, dlaczego tak dużo zbudowano kamienic”.

Przychody Polskiego Wydawnictwa Ekonomicznego ze sprzedaży książek w 2009 roku wyniosły 6,4 mln zł, przy 7,05 mln zł rok wcześniej…

W portalu Wirtualnemedia.pl ukazał się ostatnio wywiad z Ryszardem Pieńkowskim, prezesem holdingu Infor PL. W rozmowie z dziennikarzem portalu m.in. podsumował on poprzednich 12 miesięcy. Prowadzony przez niego firma zanotowała w tym okresie wyższe niż rok wcześniej przychody ze sprzedaży, a jego aktywność internetowa znalazła znacznie więcej odbiorców niż w 2008 roku, np. we wrześniu było to aż o 210 proc. realnych użytkowników niż rok wcześniej…